Om een idee te hebben van wat ik uitspook in het Oeralgebergte het volgende artikel uit het blad "Buitenlandse Markten" van de EVD. Het is geschreven door Olaf Koens.
BM 5, mei 2008: Rusland Jekaterinburg: Op avontuur in de oblast
Datum: 30.05.2008
Een paar maanden geleden opende EZ-staatssecretaris Frank Heemskerk de jongste NBSO in Jekaterinburg. De economische groei is goed zichtbaar in de Russische regio’s. Vooral de grote industrie draait op volle toeren. En wie denkt dat Jekaterinburg een kleine Russische provinciestad is, heeft het mis.
In de Sovjettijd werd Jekaterinburg, vernoemd naar de vrouw van Peter de Grote, omgedoopt tot ‘Sverdlovsk’. Toen al was de stad zo belangrijk dat Chroetsjov voorstelde om niet Moskou, maar Sverdlovsk tot hoofdstad te benoemen. Zover is het niet gekomen - en inmiddels heeft de stad ook haar eigen naam weer terug. De oblast, het Russische equivalent van de provincie, heeft echter nog altijd de oude Sovjetnaam. Regio en stad bieden met de centrale ligging volop kansen voor het Nederlandse mkb.
Naar Nederlands voorbeeld
De Netherlands Business Support Office (NBSO) mag dan net een paar maanden open zijn, de handelsbetrekkingen tussen Jekaterinburg en Nederland lopen al honderden jaren terug. In 1723 stuurde Peter de Grote een Nederlander naar Jekaterinburg om orde op zaken te stellen. Hij liet de stad fortificeren, stichtte de eerste universiteit en professionaliseerde de mijnbouw. De stad werd opgebouwd naar Nederlands voorbeeld en kreeg ter ere van de generaal de toevoeging ‘burg’, in plaats van het gangbare ‘grad’.
Anno 2008 is Nederland de grootste investeerder in de provincie. Volgens Gerard Hofman, kersverse chief representative van de NBSO, mocht Nederland daarom niet achterblijven. “Veel landen hebben hier een diplomatieke vertegenwoordiging, meestal gaat dat om handelsbetrekkingen.” De regio kent veel specifieke kansen voor Nederlandse ondernemers. Hofman: “Wij zijn bijvoorbeeld traditioneel erg sterk op het gebied van specialistische machinebouw. De Russen moderniseren op dit moment in volle vaart hun industrie, dus daar liggen mogelijkheden. Denk ook aan de chemische industrie en de voedselverwerking.”
Van 12 kilo naar 45 kilo
Rossen Seeds uit het Noord-Hollandse Hem kwam negen jaar geleden voor het eerst in Jekaterinburg. “Toen was daar niks, inmiddels heeft het een hele sprong vooruit gemaakt”, legt Arjen Lekkerkerk uit. “We leveren totaalprojecten. Dus niet alleen de zaden voor de oogst, maar ook de bouw van kassen. In Jekaterinburg hebben we de bestaande kassen gemoderniseerd, speciaal voor de tomaat- en komkommerproductie. We optimaliseren de kassen en installeren een klimaatcomputer. Maar we geven bijvoorbeeld ook advies op het gebied van verkoop en presentatie.”
Het project werpt letterlijk zijn vruchten af. Vroeger leverde 1 vierkante meter maandelijks 12 kilo op, inmiddels benadert het de 45 kilo. “Belangrijk is dat je zonder het geven van advies niet de gewenste resultaten krijgt. Je kunt wel een nieuwe kas met de nieuwste computers in Jekaterinburg neerzetten, maar als de mensen niet weten hoe ze daar mee moeten werken, dan gaat het mis.” Het project in Jekaterinburg, destijds opgezet in samenwerking met EVD, loopt nog steeds. Inmiddels is Rossen Seeds verder bezig op de Russische markt. “In 2014 worden in Sochi de Olympische Winterspelen gehouden. Wij proberen nu de Zuid-Afrikaanse proteabloem te introduceren, luxebloemen die voor 8 à 10 euro per stuk over de toonbank gaan. Als er in Jekaterinburg weer een project komt, zijn we er zeker bij.”
Iedere twee minuten een trein
“Jekaterinburg is een kruispunt, een hub tussen Europa en Azië”, legt Gerard Hofman uit. “Er is hier veel zware industrie te vinden, vooral mijnbouw en metaalindustrie. Bovendien is de infrastructuur aardig ontwikkeld. Vooral de spoorverbinding aan de Trans-Siberische route is van oudsher belangrijk. Iedere twee minuten raast hier een trein voorbij.” Een ander onderwerp dat voor Nederlandse ondernemers interessant kan zijn, is de alom aanwezige milieuproblematiek. “Door de zware industrie is de regio sterk vervuild geraakt. Maar omdat Rusland het Kyotoprotocol heeft ondertekend, liggen hier specifieke kansen op het gebied van afvalverwerking, opslag en luchtzuivering. Weer iets waar Nederlandse bedrijven vaak de juiste kennis voor in huis hebben. Ook de houtindustrie, die op het moment vooral door de Scandinavische bedrijven wordt gedomineerd, is een kansrijke en belangrijke sector”, denkt Hofman.
Afhankelijk van investeringen
Ad Vervoorn van Tebodin heeft de weg naar Jekaterinburg al gevonden. “Wij leveren diensten aan de industrie. Denk bijvoorbeeld aan bierbrouwerijen of autoproducenten. We doen de engineering, regelen de vergunningen en leiden het management van een bedrijf in goede banen. Voor de grote industrie zetten we bijvoorbeeld een nieuwe lijn uit of faciliteren we de uitbreiding.” Tebodin is daarbij sterk afhankelijk van investeringen van de industrie zelf. “Wanneer het in Rusland slecht gaat, zoals tijdens de roebelcrisis eind jaren negentig, dan gaat het met ons ook minder goed. Op dit moment zien we dan ook een sterke groei, jaarlijks wel 40 tot 50 procent.”
Tebodin zette in 1994 al voet aan de grond in Rusland. Sindsdien heeft het advies- en ingenieursbureau een vestiging in Moskou, en vanaf 2006 werkt het bedrijf in Jekaterinburg. “In Irkoetsk hadden wij één lokaal project, in Jekaterinburg zijn we specifiek gaan outsourcen omdat we daar goede kansen zagen liggen. Er zit een sterke technische universiteit en er is veel zware industrie in de regio. Bovendien wordt er veel geïnvesteerd”, vertelt Vervoorn.
‘Als er geen probleem is, hoor je niets. Gaat er iets mis, moet je meteen komen opdraven’
Persoonlijk contact loont
De NBSO brengt Nederlandse en Russische ondernemers bij elkaar. Hofman: “Wij bieden als NBSO een helpende hand aan mkb’ers, waaronder de voor Rusland beschikbare EVD-producten zoals individuele marktbewerking. We verzamelen en analyseren marktinformatie, zoeken naar specifieke sectoren en brengen ondernemers met elkaar in contact.” Want zonder lokale partner is het lastig zakendoen in Rusland. “Je moet je goed voorbereiden wil je hier de markt op gaan. Hoewel het Engels in opmars is, moet je Russisch materiaal meenemen. Vaak kun je beter gebruikmaken van een goede tolk.”
Ook persoonlijk contact is volgens Hofman onontbeerlijk. “Ik durf zelfs te zeggen dat het de eerste regel is voor iemand die op de Russische markt komt. Je kunt niet simpelweg een vertegenwoordiger het werk laten doen, je moet zelf naar Rusland komen of je partner uitnodigen in Nederland. Dat kost uiteraard wat moeite, maar dat laat zich uiteindelijk wel uitbetalen. Vertrouwen is belangrijk in Rusland.” Lekkerkerk kan zich daar volledig in vinden. “Als er geen probleem is, dan hoor je niets uit Rusland. Maar als er iets misgaat, moet je bij wijze van spreken de volgende dag komen opdraven. Je moet er naartoe, persoonlijk contact is erg belangrijk wanneer je voet aan de grond wilt krijgen in Rusland.”
Ze willen graag
De gevreesde Russische bureaucratie is ook in Jekaterinburg een probleem. “Maar die valt te overwinnen”, meent Hofman. “Veel geduld, een goede plaatselijke advocaat en accountant kunnen veel ingewikkeld werk doen. Het verschil is dat in Jekaterinburg de autoriteiten openstaan voor buitenlandse investeerders en dus graag meewerken. Dat kan in Moskou wel eens anders zijn. De oblast heeft bijvoorbeeld een eigen ministerie voor Internationale Handel. Daar valt goed mee te werken.”
Ook volgens Vervoorn is het inmiddels vaak lastiger opereren in Moskou dan in Jekaterinburg. “In Jekaterinburg werkt het ook veel makkelijker met de autoriteiten. Die willen graag. Bovendien is het in de Russische hoofdstad al moeilijker om geschikt personeel te vinden. Ook de grond is er duurder. Natuurlijk spreekt men in Jekaterinburg minder Engels, maar dat vraagt simpelweg om een andere bedrijfsvoering.” Toch mag Rusland volgens Vervoorn niet onderschat worden. “Veel startende ondernemers denken dat hier alles mag - vaak is het tegendeel waar. Je moet echt voldoende tijd uittrekken om in Rusland aan de slag te gaan. Ga dus langs bij de ambassade of NBSO en praat met collega’s, dat is de beste leerschool.”
Late lente
Volgens Gerard Hofman, die permanent in Jekaterinburg woont, is een nadeel aan Jekaterinburg het verkeer, dat net als in Moskou overdag verstopt is. “Gelukkig zijn er belangrijke internationale conferenties op komst die een investeringsimpuls met zich mee kunnen brengen. De bevolking hoopt van harte dat er daarmee verbetering komt.” Hofman, die eerder in Argentinië werkte, heeft ook moeite met het klimaat. “Hier komt de lente pas veel later. Het is twee maanden heet en daarbuiten vooral erg koud. In de winter is het leven wel draaglijk, maar als alle sneeuw smelt, is het een stuk minder. Je hoeft je auto hier dan niet te wassen.”